Wright, Thomas, ed.  A Selection of Latin Stories, from Manuscripts of the Thirteenth and Founteenth Centuries: A Contribution to the History of Fiction During the Middle Ages.  London: The Percy Society. 1842.


Acknowledgements

[ Sign my Guestbook] - [Read my Guestbook ]
[Guestbook by TheGuestBook.com]

Table of Contents

Title Page

i

Introduction

v
Of the Vox and of the Wolf
xvi

LATIN STORIES.

xxvii
I. De Mauro bubulco.
1
II De duobus mendicantibus.
6
III. De filio regis qui nunquam viderat mulieres.
7
IV. De rege et miliite qui viderunt pauperem laetantem et cantantem.
8
V. De Saltu Templarii. 
9
VI. De muliere quae nolebat expendere telam ad sepeliendum maritum suum.
9
VII. De angelo qui duxit heremitam ad diversa hospitia.
10
MISSING PAGES
13
XII. De alia mala muliere.
14
XI. De muliere quae decipiebat custodem suum. 
15
XIII.  De dolo et arte vetularum.
16
XIV.  De alia vetula.
16
XV. De homine qui unum filium tantum habuit.
17
XVI. De muliere superba.
18
XVII. De muliere quae voluit decipere heremitam.
18
XVIII. De mulier adultera.
20
XIX.  De muliere quae de nocte equitabat cum dominabus.
21
XX.  De muliere conquerente de violentia.
22
XXI.  De homine qui habuit tres filios.
22
XXII. De muliere et sortilega.
24
XXIII. De fure qui in carmine confidens crura confregit.
24
XXIV. De Maimundo armigero.
26
XXV. Qualiter rusticus quidam abscondit denarios suos in trunco.
27
XXVI. De divite qui dedit omnia filio suo.
28
XXVII. De rustico et agno.
29
XXVIII. De Baldewino abbate.
30
XXIX. De milite qui pactum fecit cum diabolo.
31
XXX. De armigero adultero.
33
XXXI. De pictore diabolum depingente.
34
XXXII. De uxore gulosa.
35
XXXIII. De tribus praemunitionibus 
35
XXXIV. De nobili Anglo tribus filiis suis
36
XXXV. De sacerdotis fornicaria.
37
XXXVI. De cochleare diaboli.
37
XXXVII. De Robineto.
38
XXXVIII. De abbatissa a dapifero suo impregnata.
38
XXXIX. De malo abbate.
40
XL. De monacho asino vendenti.
41
XLI. De cuculo.
42
XLII. De servitente qui emit linguas.
42
XLIII. De muliere ugente manus judicis.
43
XLIV. De daemone.
43
XLV. De duobus scolaribus sepulcrum Ovidii adeuntes propter eruditionem
43
XLVI. De Tityvillo.
44
XLVII. De familiaritate mulierum periculosa.
44
XLVIII. De Karolo, et de tribus filiis ejus.
47
XLIX. De Saltu Galteri.
47
L. De Gautero quaerente locum ubi semper gauderet.
48
LI. De Tribus malis abbatibus.
49
LII. Fabula de columbis et duce.
50
LIII. Fabula de cornice mutuo plumas accipiente.
51
LIV. Fabula de pullo busardi.
52
LV. De ave Sancti Martini.
52
LVI. Fabula de bufone et filio suo.
53
LVII. Fabula de vulpe et lupo.
54
LVIII. Fabula de leone, lupo, et vulpe.
54
LIX. De Isengrino monacho.
55
LX. De duobus sociis.
56
LXI. De convivio leonis.
56
LXII. De Reynardo et Teburgo.
57
LXIII. De congregatione bestiarum.
57
LXIV. De cane.
58
LXV. De muliere maritum suum inebriante.
59
LXVI. De muliere et genero suo.
59
LXVII. De vetula sortilega.
61
LXVIII. Contra consuetudinem jurandi.
61
LXIX. De homine cæcutiente qui omnes inimicos suos evasit.
62
LXX. De thesauro invento.
63
LXXI. De duobus solutis militibus in eadem villa habitantibus.
64
LXXII. De leccatore sacrilego.
66
LXXIII. De Roberto de Chartres.
67
LXXIV. De concubines sacerdotum.
67
LXXV. De dæmone et latrone.
68
LXXVI. De viro mortem fingente.
69
LXXVII. De advocato et diabolo.
70
LXXVIII. De heremita juvene.
71
LXXIX. De voto rustici.
71
LXXX. De filia Judæi.
72
LXXXI.   De balivo et uxore sua.
73
LXXXII. De conventu dæmonum.
73
LXXXIII. De Aristotele.
74
LXXXIV. De muliere in extremis quæ dixit 'kuckue.'
74
LXXXV. De mago rapto a dæmonibus.
75
LXXXVI. De Colewyn diabolo.
75
LXXXVII. De ebrio qui vendidit animam suam.
76
LXXXVIII. De incisore lignorum die Dominico.
76
LXXXIX. Contra sperstitiosos.
77
XC. De fraudulentia venditorum equorum.
77
XCI. De cæco et ejus uxore.
78
XCII. De consilio murium.
80
XCIII. De simplicitate hominum de Wilebege.
80
XCIV. De guloso.
81
XCV. De quodam stulto.
81
XCVI.  De Godefrido.
82
XCVII.  De heremita Qui incidit in ebrietatem.
83
XCVIII. De abbate jejunante.
84
XCIX. De rustico.
84
C. De vetula, pactum faciente cum diabolo.
85
CI. De uxore adultera quæ proprium crimen in virum retrusit.
89
CII. Qualiter uxor medicata est oculum mariti.
91
CIII. De rege qui nollet ridere.
92
CIV. De duobus cæcis.
93
CV. De latrone pœnitente.
94
CVI. De moniali sacristana.
95
CVII. De domicella monasterii.
96
CVIII. De illo qui rogavit tres amicos suos.
96
CIX. De latrone sustentato a Virgine.
97
CX. De domina Romana.
98
CXI. De dæmoniaco.
99
CX. De .xl. corvis a parte posteriori hominis evolantibus.
104
CXI. De quodam rege.
105
CXII. De regina differente confiteri.
105
CXII. De divite non confitente.
107
CXIII. De diabolo.
107
CXIV. De quodam sacerdoti vaccam dante.
108
CXV. Fabula de duobus canibus.
108
CXVI. De avaro et diabolo.
108
CXVII. De homine vinum lucrante.
109
CXVIII. De muliere sacerdoti obviante.
110
CXIX. De responso diaboli.
110
CXX. De vetula divinatrice.
111
CXXI. De superstitiosa observantia in nuptiis.
111
CXXII. De stulto milite.
112
CXXIII. De duobus garcionibus.
112
CXXIV. De humilitate cujusdam monachi.
113
CXXV. De principe latrunculorun.
113
CXXVI. De milite conventionem faciente ciim mercatore.
114
CXXVII. De janitore imperatoris Frederici.
122
CXXVIII. De quodam pictore.
122
CXXIX. De rustico et simia.
122
CXXX. De fatuo.
123
CXXXI. De usurario.
123
CXXXII. De linguis mulierum.
123
CXXXIII. De sacerdotibus.
124
CXXXIV. De ballivo malo.
124
CXXXV. De truffatore.
125
CXXXVI. De Andrea necromantico.
125
CXXXVII. De mimo et rege Francorum.
126
CXXXVIII. De lupis Normanniæ et canibus Angliæ.
126
CXXXIX. De clerico cujusdam magni principis.
127
CXL. De mimo cæco.
127
CXLI. De tribus Wallensibus.
128
CXLII. De quodam joculatore.
129
CXLIII. De mimo qui Deum serviebat.
129
CXLIV. De sene et asino.
129
CXLV. De latrone Romano.
130
CXLVI. De heremita et angelo.
132
CXLVII. De quadam puella regum possidente.
132
CXLVIII. De muliere Hoilandiae
133
CXXXV. De abbate et latrone.
135

APPENDIX I. RHYTHMICAL FABLES.

137

Incipiunt Fabulae Esopi

137
I.    DE GALLINACEO.
137
II. DE AGNO EO LUPO.
138
III.  DE MURE ET RANA.
138
IV.  DE CANE ET OVE.
139
V.  DE CANE FLUMEN TRANSEUNTE.
139
VI.  DE LEONE, BUBULO, ET LUPO.
139
VII. DE VACCA ET LEONE.
140
VIII. DE FURIBUS ET EORUM NUPTIIS.
141
IX. DE LUPO OSSA CORODENTE.
141
X. DE CANE FOETU GRAVIDA.
142
XI. QUOMODO DUO MURES OBVIABANT.
142
XII.  DE AQUILA ET VULPECULA.
143
XIII. DE AQUILA ET TESTUDINE.
144
XIV. DE CORVO ET CASEO.
144
XV. DE LEONE MORBO LANGUESCENTE.
145
XVI. DE ASINO ET CATULO.
146
XVII. DE LEONE DORMIENTE.
146
XVIII.     DE AVIBUS.
147

Incipit liber secundus

148
I. DE RANIS IN PALUDE MANENTIBUS.
148
II. DE COLUMBIS ELEGENTIBUS SIBI REGEM.
149
III.  DE FURE ET CANE.
149
IV. DE SCROFA ET LUPO.
150
V. DE VIRO PRAEGNANTE.
150
VI. DE AGNO ET CANE.
151
VII. DE SYNODO LEPORUM.
152
VIII. DE LEONE CLAUDICANTE.
152
IX. DE LEONE ET EQUO
153
X. DE BELLO ANIMALUM
154
XI. DE ANCIPITRE ET LUSCINA.
155
XII. DE CERVO SITIENTE.
155
XIII. DE VIRO MORTUO ET EJUS UXORE.
156
XIV. DE MERETRICE.
157
XV. DE LUPIS ET GREGE OVIUM
157
XVI.  DE RUSTICO.
158
XVII.  DE LUPO ET CANE
158
XVIII. DE STOMACHO OTIOSO.
159
XIX. DE SIMIA ET VULPI.
160
XX. DE ANIMALIBUS REGEM CUPIENTIBUS.
160
XXI. DE VENATORE ET LUPO.
161
XXII. DE PAVONE.
162
XXIII. DE LEONE ET OVIBUS.
163
XXIV. ITEM DE AVIBUS.
163
XXV. DE PATRIA SIMIARUM.
164
XXVI. DE LEONE ET ASINO.
165
XXVII.     DE LEONE ÆGROTO.
166
XXVIII.  DE VIRO ET LEONE.
166
XXIX. DE CAMELO
167
XXX. [DE CICADA ET FORMICE.]
167
XXXI. [DE CORVO ET OVE.]
168
XXXII. [DE HIRCO ET LUPO.]
168
XXXIII. [DE LUPO PŒNITENTIAM AGENTE.]
170
XXXIV. [DE CERVO ET HERICIO.]
171

APPENDIX II. THE METRICAL TALES OF ADOLFUS

174
FABULA I.
174
FABULA II.
175
FABULA III.
176
FABULA IV.
177
FABULA V.
178
FABULA VI.
181
FABULA VII.
183
FABULA VIII.
183
FABULA IX.
184
CAPUT X.
186
CAPUT XI.
190

APPENDIX III.  THE ALDA OF GULIELMUS BLESENSIS. 

192

APPENDIX IV. VERSUS DE AFFRA ET FLAVIO.

208
NOTES
215
NOTES ON THE APPENDIX.
244
GLOSSARY
252
ERRATA.
256

A SELECTION

OF

LATIN STORIES,

FROM MANUSCRIPTS OF THE THIRTEENTH AND

FOURTEENTH CENTURIES:
 

A CONTRIBUTION TO THE

HISTORY OF FICTION

DURING THE MIDDLE AGES.
____

EDITED BY

THOMAS WRIGHT, ESQ. MA.  F.S.A.

MEMBER OF THE ROYAL SOCIETY OF NORTHERN ANTIQUARIES OF COPENHAGEN,
AND OF THE HISTORICAL COMMISSSION OF FRANCE, ETC. ETC.
OF TRINITY COLLEGE, CAMBRIDGE.

____
 

LONDON:

PRINTED FOR THE PERCY SOCIETY.

____

M.DCCC.XLII.

____

No. XXVIII.                                                                                                                    DEC. 1842.

RICHARDS, PRINTER, 100, ST. MARTIN'S LANE.

 



 

COUNCIL

OF

The Percy  Society.



President.


The RT. Hon. LORD BRAYBROOKE, FSA.

THOMAS AMYOT, ESQ. F.R.S., TREAS. S.A.

WILLIAM HENRY BLACK, ESQ.

J.A. CAHUSAC, ESQ. F.S.A.

WILLIAM CHAPPELLI, ESQ. F.S.A., TREASURER.

J.PAYNE COLLIER, ESQ. F.S.A.

T. CROFTON CROKER, ESQ. F.S.A., M.R.I.A.

PETER CUNNINGHAM, ESQ.

REV. ALEXANDER DYCE.

WILLIAM JERDAN, ESQ. F.S.A., M.R.S.L.

SIR FREDERICK MADDEN, KH, F.R.S., F.S.A.

T.J. PETTIGREW, ESQ. F.R.S., F.S.A.

E.F. RIMBAULT, ESQ. F.S.A. SECRETARY.

WILLIAM J. THOMA, ESQ. F.S.A.

JAMES WALSH, ESQ. F.S.A.

THOMAS WRIGHT, ESQ. M.A., F.S.A.
 



 

Introduction
____

     The following Collection of Stories is offered
merely as a specimen of the class of literature to
which it belongs.  The Editor has not had the
leisure to carry his researches futher than a few
manuscripts in the Museum which were ready at
his hand.  He is aware of the existence of nu-
merous valuable manuscripts of tales of this kind
among the treasures of the universities, which, as
well as a still greater number to be found in the
libraries of the continent, would, without doubt,
add much to our knowledge of the history of me-
dieval romance.  The present volume has already
exceeded the limit within which it was originally
intended that it should be comprised.

    This latter circumstance has determined the
Editor, also, to preface these taled by only a brief
introduction; and he may perhps be induced to
give in another form, a sketch of the history of
the transmission of stories and fables from one
people to another in the middle ages.  A very
large portion of our medieval stories are derived
from the East, of which many examples will be

vi

found in the present volume.  Some are derived
from classic writers, though often disguised by
the Gothic garb in which they have been clothed
during the transmission.  The two most remark-
able instances of direct transmission from the
East are the Collection by Peter Alfonsi, compiled
in Latin under the title of "Disciplina Clericalis,"
and that which was so long and widely popular
under the title Seven Sages.

     No manuscripts are of more frequent occurrence
than collections of Tales like those printed in the
present volume; and we owe their preservation
in this form to a custom which drew upon the
monks the ridicule of the early reformers.  The
preachers of the thirteenth, fourteenth, and fif-
teenth centuries, attempted to illustrate their
texts, and to inculcate their doctrines, by fables
and stories, which they moralized generally by
attaching to them mystical significations.  These
illustrations they collected from every source which
presented itself, the more popular the better, be-
cause they more easily attracted the attention of
people accustiomed to hear them.  Sometimes
they moralized the jests and satirical anecdotes
current among the people--sometimes they adopted
the fabliaux and metrical pieces of the jongleurs,
or minstrels--and not unfrequently they abridged
the plots of more extensive romances.  Each
preacher made collections for his own use--he

vii

set down in Latin the stories which he gathered
from the mouths of his acquaintance, selected
from the collections which had already been made
by others, or turned into Latin, tales which he
found in a different dress.   Hence it happens
that we seldom find two manuscript collections
which agree with each other, and that in different
manuscripts we find the same tale told in a variety
of shapes.  I am inclined to think that the period
at which these collections began to be made was
the earlier part of the thirteenth century, and
that to that century, we owe the compilation in
Latin of most of these tales, though the greater
number of manuscripts may be ascribed to the
fourteenth.

     In the fourteenth century several writers began
to collect these tales more systematically, and to
form them into books with the moralizations ready
drawn out, for the use of future preachers.  The
most remarkable work of that kind is the one
known by the title of the Gesta Romanorum.  On
this remarkable compilation, the best information
will be found in Sir Fredrick Madden's Intro-
duction to his edition (for the Roxburhg Club) of
the early English version.  We may look forward
for much new light on this subject from the
edition of the Latin text in preparation by Pro-
fessor Keller.  There are several stories in the
present volume, particularly the first, which illus-

viii

trate the manner in which this collection was
made. The other collections are most commonly
given in the form of common-place books, or
ready-made sermons. Of the former, there are
two important works which have contributed
much towards the present volume: the “Summa
Praedicantium” of John of Bromyard, and the
"Promptuarium Exemplorum."  John of Bromyard
was an English Dominican, who flourished in the
latter part of the fourteenth century; he arranged
in a very large book a kind of dictionary of moral
and theological subjects, in alphabetical order,
full of stories, and other popular illustrations of
the different subjects treated. Perhaps no work
is more worthy the attention of those who are in-
terested in the popular literature and the history of
England in the fourteenth century. A good
edition was printed at Nuremburg in 1485, as I
can state from a comparison of it with several
manuscripts. The tales selected from John of
Bromyard for the present work, are given from
an excellent MS. In the British Museum (MS.
Reg. 7 E. IV). The “Promptuarium Exem-
plorum” was a compilation of the earlier part of
the fifteenth century: I knew it only in the
printed editions, of which there were several at
the end of the fifteenth and in the earlier half of
the sixteenth centuries.

     I have already stated that many of these tales

ix

appear to have been taken down from oral recita-
tion, and they seem to have been transmitted
by a similar medium to later ages. It is one of
the most interesting chapters of the literary his-
tory of our fore fathers, to trace these stories, ap-
parently lost in the political and religious revolu-
tions which followed the introduction of printing,
and suddenly making their reappearance in the jest
books, and other similar productions, of the wits
of the sixteenth and seventeenth centuries. With
a view of giving some idea of this part of their
history, I have added a few notes at the end of
the volume: they might easily have been enlarged,
but I have been content to give merely such in-
stances of the recurrence of our tales under dif-
ferent forms at different periods, as I have ob-
served in the course of my own reading. In this
point of view, these notes must be imperfect, and
I should be sorry if they are taken for more than
they are worth.

     In making such a collection of stories, I could
not altogether avoid those which are more es-
pecially classed under the title of fables. Many
of the fables of the Middle Ages are remarkably
beautiful. Those given in the text of the present
volume are taken chiefly from the collection made
by Odo de Cerinton, an English Cistercian monk
of the end of the twelfth century. In some re-
spects my choice of these fables has been influ-

x

enced by the desire to illustrate the history of
that most remarkable and influential work of the
Middle Ages, the “ Romance of Renard the Fox.”
Several of these fables are evidently taken from
the romance, so popular at an early period in
Germany and France. We have hitherto been
able to discover few traces of this romance, in
England, previous to the fifteenth century. There
are however, evident allusions to it these fables.
But the most decided proof of the knowledge of
this romance at an early period in England is
found in an English metrical version of a story
from the French Romance (II. 6455 to 7026 in
Meon’s edition of the “ Roman du Renart,” Si
conme Renart fist avaler Ysengrin dedenz le puis),
which occurs in the MS. At Oxford, written not
later than the reign of Edward I, and which I have
reprinted from the Reliquiae Antiquae (to which
work it was communicated by Sir Frederick Mad-
den) at the end of these introductory observations.
It is introduced here with the more propriety,
because it is the same story as No. lvii, in the text
of this volume; and it is somewhat curios, that
while the English fable is a close copy from the
French text of the romance, the Latin prose fable
(also written in England) resembles more closely
the same incident as told in the German Reineke.
 As a further illustration of the history of fables,
I have given in the Appendix a very curious col-

xi

lection of fables of the thirteenth century, written
in Latin rhyming verse, from a manuscript in the
British Museum (MS. Additional. No. 11,619,
fol. 189, ro.) This collection agrees in its general
arrangement with the Latin prose collection of
fables which goes under the name of Romulus, --
with the collection in French verse, published by
M. Robert, under the title of Ysopet I, -and with
the French metrical fables of Marie de France;
but it is particularly interesting for three fables at
the end, which are not found in any other collec-
tion (as far as I have been able to learn), and
which appear to be taken from some branch of
the “Roman du Renart.” In the notes to these
fables, I have thought that it would not be unin-
teresting to point out to the general reader in
the first place, how many of them occur in the
Greek collections which go under the name of
Esop, and in the fables of Phaedrus, or in the
different supplements to that writer; and secondly,
the order in which the same fables stand in the
two texts of Romulus, in the two French Ysopets,
and in the fables of Marie.

     It was thought also advisable to reprint from
Leyser, the Fables(or rather Fabliaux) of Adolfus,
because they afford a curious illustration of the
history of fiction; and because Leyser’s work on
the medieval Latin poets is now becoming a rare
book. Most of the stories in this poem are taken

xii

from Peter Alfonsi.  Of Adolfus himself we
seem to have no other information than that
furnished by the poem.  He states that he com-
posed it in 1315, and he dedicates it to Ulric, then
a celebrated professor in the University of Vienna
in Austria.

     The third article in the Appendix (no less im-
portant in connection with the history of fiction),
belongs to a class of productions of which I have
already printed two specimens in my “Early
Mysteries and other Latin Poems of the Middle
Ages,” –the Comoedia Babionis, and the Geta of
Vitalis Blesenis.  William of Blois, was the
younger brother of the celebrated Peter of Blois,
who addressed to him some of his letters, in one
of which he compliments him on his poetic talents:
--“Nomen vestrum diuturniore memora quam
quatuor abbati!e commendabile reddant trageodia
vestra de Flaura et Marco, versus de Pulice et
Musca, comedia vestra de Alda,” &c.*   I owe to



*  Petr. Bles. Epist. Xciii.  In another letter (Epist. lxxvi),
Peter speaks thus of his brother:  “Illud nobile ingenium
fratris mei magistri Gulielmi, Quandoque in scribendis co-
moedis et tragoediis quadam occuptione servili degenerans.”
It is striking characteristic of the manners of the age, that
one distinguished ecclesiastic should be found complimenting
another having written such indecent ribadldry as forms the
denouement of the poem printed in the present volume.  The
grosser incidents are found, with some slight variations, in
some of the early French fabliaux.

 xiii

the kindness of Professor Dr. Endlicher of Vienna
a transcript of this poem from the two manuscripts
in the Vienna Library.*  Professor Endlicher
conjectured, from the circumstances of its being
found anonymously among the poems of Matthaeus
Vindocinenis, and from its similarity of the style to
the productions of that writer, that Matthaeus
was the author of the Alda.  But I have since
found a better copy among the Harlein manu-
scripts (MS. Harl. No. 3872), which has the intro-
ductory lines, wanting in the other copies, and con-
taining the name of the Author.  These introductory
lines are also curious an account of the information
they afford us relating to the life of William of
Blois, and they furnish some supplementary matter
to the article on this writer in the Historic Lit-
éraire de France, tom. xv. p. 413, the compiler
of which believed that none of the writings of
William of Blois had descended to our times.

     The last article in the Appendix, the Poem De
Affra et Flavio, is taken from a manuscript of the
thirteenth century (MS. Cotton Cleop. A. viii.
Fol. 59  rº.), and is a curious example of the class of
poems to which the writers of that age gave the
title of Tragoedi!e.  It bears so close a resem-
balance



* Codex bibliothecae imperialis Vienn.  No. 393 (olim N.
302), collatus cum codice ibid. existante No. 312. (Olim Salisb.
8.o.)  See Endlicher, Catalog. Cod. Philolog. Latin. Bibl.
Palat. Vind. pp. 146, 163.

 xiv

balance in style to the preceding poem by William
of Blois, that we might almost be led to attri-
bute it to the same author.

     I have as yet only spoken of the Latin tales in
the present volume as illustrations of the history
of fiction; but they have also other claims on our
attention ; there are perhaps few documents
which throw more lights on the private life and
domestic manners of our forefathers.  They con-
tain characteristic anecdotes of the different
orders of society: many of those I have printed
throw light upon the character of the minstrels or
jongleurs; others illustrate popular literature by
the numerous scraps of English and French
poetry which are found in them; others again
illustrate the private manners of the monks, and
the popular doctrines of the old Romish Church.
Of this last class a much larger selection might
have been made, but in general the monkish
stories illustrative of the interference and power
of the Virgin, and more particularly those relating
to the real presence and the doctrine of transub-
stantiation, are so disgustingly profane, that I
have carefully avoided them.*



*  I ought, perhaps, to observe that I have reprinted this
collection several Latin stories from the Altdeutsche Blätter,
which were communicated to that work by Mr. Thomas, from
a MS. of the thirteenth century then in his possession, but
now transferred to the British Museum.

 xv

     The notes have already been mentioned.  My
only object in them has been to make the book as
popular as I could, and with the same object I
have thought it would not be unacceptable to add
a brief glossary of the words least likely to be
found in common Latin dictionaries, or which are
used in acceptations not common in classic
language.  I have no right to suppose that every
reader possesses the Glossary of Ducango.

                                                                  T.W.
     London, November 1842.


OF THE VOX AND OF THE WOLF.
[From MS. Digby.(Bibl. Bodl.)  No. 86, fol. 138]
_____

A VOX gon out of the wode go,
Afingret so, that him wes wo;
He nes nevere in none wise,
Afingret erour half so swithe.
He ne hoeld nouther wey ne strete,
For him wes loth men to mete;
Him were levere meten one hen,
Then half an oundred wimmen.
He strok swithe over all,
So that he of-sei ane wal;
Withinne hte walle wes on hous,
Thewox wes thider swithe wous;
For he thohute his hounger aquenche,
Other mid mete, other mid drunche.
Abouten he biheld wel erne;
Tho eroust bigon the vox to erne,
Al fort he come to one walle,
And som therof wes a-falle,
And wes the wal over al to-breke,
And on at ther wes i-loke;
At the furmeste bruche that he fond,
He lep in, and over he wond.

xvii

Tho he wes inne, smere he lou,
And ther of he hadde gome i-nou;
For he com in withouten leve,
Bothen of haiward and of reve.
ON hous ther wes,
the dore wes ope,
Hennen weren therinne i-crope
Five, that maketh anne flok,
And mid hem sat on kok.
The kok him wes flowen on hey,
And two hennen him seten ney.
"Wox," quad the kok, "wat dest thou thare?
 Go hom, Crist the eve kare!
Houre hennen thou dest ofte shome;
 Be stille, ich hote, a Godes nome!"
Quath the wox, Sire chauntecler,
Thou fle adoun, and com me ner.
I nabbe don her nout bote goed,
I have leten thine hennen blod;
Hy weren seke ounder the ribe,
That hy ne mitte non lengour libe,
Bote here heddre were i-take;
That I do for almes sake.
Ich have hem leten eddre blod,
And the chantecler hit wolde don goed;
Thou havest that ilke ounder the splen;
Thou nestes nevere daies ten;
For thine lif-dayes beth al a-go,
Bote thou bi mine rede do;
I do the lete blod ounder the brest,
Other sone axe after the prest."

xviii

"Go wei," quod the kok, "wo the bi-go!
Thou havest don oure kunne wo.
Go mid than that thou havest nouthe;
Acoursed be thou of Godes mouthe!
For were I a-doun, bi Godes nome!
Ich mite ben siker of owre shome;
Ac weste hit houre cellerer,
That thou were i-com en her,
He wolde sone after the onge,
Mid pikes, and stones, and staves stronge;
Alle thine  bones he wolde to-breke,
Thene we weren wel awreke."
He wes stille, no spak namore,
    Ac he werth athurst wel sore;
The thurst him dede more wo,
Then hevede rather his hounger do.
Over al he ede and soliute;
On aventure his wiit him brohute
To one putte wes water inne,
That wes i-maked,ed mid grete ginne.
Tuo boketes ther he founde,
That other wende to the grounde,
That wen me shulde that op-winde.
That other wolde a-doun winde.
He ne hounderstod nout of the ginne,
He nom that boket, and lop therinne;
For he hopede i-nou to drinke:
This bolket beginneth to sinke.
To late the vox wes bi-thout,
Tho he wes in the ginne i-brout;

xix

I-nou he gon him bi-thenclie,
Ac hit ne halp mid none wrenehe;
A-doun he moste, he wes therinne;
I-kaut he wes mid swikele ginne.
Hit mite han i-ben wel his wille,
To lete that boket hongi stille:
Wat mid serewe, and mid drede,
Al his thurst him over-hede.
Al thus he com to the grounde,
And water i-nou ther he founde.
Tho he fond water, erne he dronk,
Him thoute that water there stonk,
For hit wes to-eines his wille:
"Wo worthe," quath the vox, "lust and wille,
That ne con meth to his mete!
ef ich nevede to mucliel i-ete,
This ilke shome neddi nouthe,
Nedde lust i-ben of mine mouthe.
Him is wo in euche londe,
That is thef mid his honde.
Ich am i-kaut mid swikele ginne,
Other soum devel me broute her inne;
I was woned to ben wiis,
Ac nou of me i-don hit hiis."
THE vox wep, and reuliche bigan:
    Ther com a wolf gon after than,
Out of the depe wode blive,
For he was afingret swithe.
Nothing he ne founde in al the nite,
Wer mide his honger aquenche mitte.

xx

He com to the putte, thene vox i-herde;
He him kneu wel by his rerde,
For hit wes his neiebore,
And his gossip, of children bore.
A-doun bi the putte he sat.
Quod the wolf, " Wat may ben that,
That ich in the putte i-here?
Hertou cristine, other mi fere?
Say me soth, ne gabbbe thou me nout,
Wo haveth the in the putte i-brout?"
The vox hine i-kneu wel for his kun,
And tho eroust kom wiit to him;
For he thoute mid soumme ginne,
Him self houp bringe, thene wolf therinne.
Quod the vox, "Wo is nou there?
Ich wene, hit is Sigrim that ich here."
That is soth," the wolf sede,
Ac wat art thou, so God the rede?"
"A," quod the vox, " ich wille the telle,
    On alpi word ich lie nelle:
Ich am Reneuard, thi frend,
And if ich thine come hevede i-wend,
Ich hedde so i-bade for the,
That thou sholdest comen to me."
"Mid the?" quod the wolf, "warto?"
Wat shulde ich ine the putte do?"
Quod the.vox, "Thou art ounwiis,
Hler is the blisse of paradiis;
Her ich mai evere wel fare,
Withouten pine, withouten kare;

xxi

Her is mete, her is drinke,
Her is blisse withouten swinke;
Her nis hounger never mo,
Ne non other kunnes wo;
Of alle gode her is i-nou."
Mid thilke wordes the volf lou.
"ART thou ded, so Gode the rede,
    Other of the worlde?" the wolf sede.
Quod the wolf, "Wenne storve thou,
And wat dest thou there nou?
Ne beth nout et thre daies a-go,
That thou an thi wif also,
And thine children, smale and grete,
Alle to-gedere mid me hete."
That is soth," quod the vox,
Gode thonk, nou hit is thus,
That ich am to Criste vend,
Not hit non of mine frend.
I nolde, for all the worldes goed,
Ben ine the worlde, ther ich hem foud.
Wat shuldich ine the worlde go,
Ther nis bote kare, and wo,
And livie in fulthe and in sunne?
Ac her beth joies fele cunne:
Her beth bothe shep and get."
The wolf haveth hounger swithe gret,
For he nedde are i-ete;
And tho he herde speken of mete,
He wolde bletheliche ben thare:
"A!" quod the wolf, "gode i -fere,

xxii

Moni goed mel thou havest me binome;
Let me a-doun to the kome,
And al ich wole the for-eve."
"e," quod the vox,  "were thou i-srive,
And sunnen hevedest al forsake,
And to kleiie lif i-take,
Ich wolde so bidde for the,
That thou sholdest comen to me."
To wom shuldich," the wolfe seide,
    "Ben i-knowe of mine misdede?
Her nis nothing alive,
That me kouthe her nou srive.
Thou havest ben ofte min i-fere,
Woltou nou mi srift i-here,
And al mi liif I shal the telle?"
Nay," quod the vox, "I nelle."
"Neltou," quod the wolf, "thin ore,
Ich am afingret swithe sore;
Ich wot to-nit ich worthe ded,
Bote thou do me soume reed.
For Cristes love, be mi prest."
The wolf bey a-doun his brest,
And gon to siken harde and stronge.
"Woltou," quod the vox, "srift ounderfonge,
Tel thine sunnen on and on,
That ther bileve never on."
"SONE," quad the wolf, "wel i-faie
    Ich habbe ben qued al mi lif-daie;
Ich habbe widewene kors,
Therfore ich fare the wors.

xxiii

A thousent shep ich, habbe abitten,
And mo, ef hy weren i-writen.
Ac hit me of-thinketh sore.
Maister, shal I tellen more?"
"e," quad the vox, " al thou most sugge."
Other elles wer thou most abugge."
"Gossip," quod the wolf, "foref hit me,
Ich habbe ofte sehid qued bi the.
Men seide, that thou on thine live
Misferdest mid mine wive;
Ich the aperseivede one stounde,
And in bedde to-gedere ou founde.
Ich wes ofte ou ful ney,
And in bedde to-gedere ou ley;
Ich wende, al so othre, doth,
That ich i-seie were soth,
And therfore thou were me loth;
Gode gossip, ne be thou nohut wroth."
"VUOLF," quad the vox him tho,
    "Al that thou havest her bifore i-do,
In thohut, in speche, and in dede,
In euche otheres kunnes quede,
Ich the foreve at thisse nede."
"Crist the forelde!" the wolf seide.
"Nou ich am in clene live,
Ne reeche ich of childe ne of wive.
Ac sei me wat I shal do,
And ou ich may comen the to."
"Do," quod the vox, " ich wille the lere.
I-siist thou a boket hongi there?

xxiv

Ther is a bruche of hevene blisse,
Lep therinne, mid i-wisse,
And thou shalt comen to me sone."
Quod the wolf, "That is lit to done."
He lep in, and way sumdel:
That weste the vox ful wel.
The wolf gon sinke, the vox arise;
Tho gon the wolf sore agrise.
Tho he com amidde the putte,
The wolf thene vox opward mette.
"Gossip," quod the wolf, "wat nou
Wat havest thou i-munt, weder wolt thou?"
"Weder ich wille?" the vox sede,
"Ich wille oup, so God me rede!
And nou go doun, with thi meel,
Thi biete worth wel smal.
Ac ich am therof glad and blithe,
That thou art nomen in clene live.
Thi soule-cnul ich wile do ringe,
And masse for thine soule singe."
The wrecche binethe nothing ne vind,
Bote cold water, and hounger him bind;
To colde gistninge he was i-bede,
Wroggen haveth his dou i-knede.
THE wolf in the putte stod,
    Afingret so that he ves wod
I-nou he cursede that thider him broute;
The vox ther of luitle route.
The put him wes the house ney,
Ther freren woneden swithe sley.

xxv

So that hit com to the time,
That hoe shulden arisen ime,
For to suggen here houssong.
O frere ther wes among,
Of here slep hem shulde aweche,
Wen hoe shulden thidere reeche.
He seide, "Ariseth on and on,
And kometh to houssong hevereuchon."
This ilke frere heyte Ailmer,
He wes hoere maister curtiler;
He wes hofthurst swithe stronge
Rit amidward here houssonge,
Alhone to the putte he hede;
For he wende bete his nede.
He com to the putte, and drou,
And the wolf was hevi i-nou;
The frere mid al his maine tey
So longe, that he thene wolf i-sey.
For he sei thene wolf ther sitte,
He gradde, "The devel is in the putte!"
TO the putte hy gounnen gon
    Alle, mid pikes, and staves, and ston.
Euch mon mid that he hedde,
Wo wes him that wepne nedde.
Hy comen to the putte, thene wolf op-drowe;
Tho hede the wreche fomen i-nowe,
That weren egre him to slete
Mid grete houndes, and to bete.
Wel and wrothe he wes i-swonge,
Mid staves and speres he wes i-stounge.

xxvi

The wox bicharde him, mid i-wisse,
For he ne fond nones kunnes blisse,
Ne hof duntes foreveness.
 

EXPLICIT.
 
 
 
 


 
 

LATIN STORIES.


I. De Mauro bubulco.

FERTUR fuisse quidam rex nobilis, potens, et dives, qui
habuit principes multos, comites, barones, milites, et
clientes, populos multos quoque ex terris diversis, et
gentibus, et linguis. Habuit quoque thinitas, armenta plurima, greges
innumerabiles. Habuit et quoddam inter caetera mira-
bile, et quod caeteris mirabilius videbatur, scilicet,
taurum aurea cornua habentem, quem quidam bubulcus
ejus, nomine Maurus, cum armento plurimo custodiebat.
De quo Mauro illud laudabile fertur, quod tantum
amator esset veritatis, ut nunquam mentiri vellet, nec
aliquis esset qui Maurum mentitum fuisse prohibet,
unde a rege plurimum diligebatur. Habebat et quem-
darn cujusdam suae civitatis propositum, hominem
nequissimum, et tantae malitiae, ut nunquam gauderet
nisi cum regem adversus aliquem de sua familia ad
iracundiam provocasset.  Cum ergo sederet rex
praefatus vice quadam cum eodem proposito, locutus
est de Mauro, taliter dicens, "Nunquam," ait, "vi-
disti hominem tam veridicum tamque fidelem ut est
Maurus qui custodit taurum meum cum aureis cor-
nibus." Ad hoc praepositus ille ita respondit,   Tu,"
                                                                    B
 

2                    LATIN STORIES.

inquit, "O rex, Maurum bubulcum tuum esse veri-
dicum dicis, in tantum ut nunquam mentiatur; sed si
velles unam de tuis civitatibus ponere infra actionem,
ego a contra caput meum in eadem finatione ponerem
amputandum, si perderem, quin Maurum quem tuum
laudas in tua presentia et audientia facerem mentiri."
Quando rex audisset, fecit finationem istam cum pro-
posito suo, ut si propositus Maurum coram rege facere
menentiri posset, civitatem illam haberet, et, si non posset,
proprium caput amitteret. Qua finatione facta con-
stituit rex diem nominato proposito, in qua Maurus
coram mandaxet, et proposito ad liberatidum caput
suum praesens adesset. Propositus abiit, domum suam
adiit, et contristatus cogitare coepit quod stultam fina-
tionem fecisset, si perderet. Tristis ergo et moerens
in domo sua recedit, quem cum uxor sua interrogasset
quidnam haberet, narravit cuncta quae contigerant.
Cui uxor, "Laetus," ait, " esto, et hilaris, quoniam ego
te bene liberabo, faciamque tale quid Maurum perpe-
trare, quod pro vita sua coram rege non audebit recog-
noscere."   "O " inquit ille, " si hoc facere posses,
beatum me faceres, quoniam et meum caput liberares,
et me et te divites efficeres, unde igitur et quod dixisti
proficere festina."    Perrexit mulier Mauro futura
fiscus diaboli. Quam cum ad se venire conspiceret,
mirabatur cur tanta mulier ad eum veniret. Venit, et
Maurus inter quandam silvam regalia pecora pascentem,
et taurum aurea cornua habentem custodientem, invenit.
Quo amicabiliter salutato, resedit. Quid plura ? Statim
apprehendens eum, deosculata est eum, et, procaci
 
 

                    LATIN STORIES.                             3

vultu blaudiebatur, irretivit cum multis sermonibus, et
blandiciis labiorum suorum pertraxit illum; qui statim
secutus est eam commiscendurn luxuriam, quasi agnus
lasciviens, et quasi bos ductus ad victimam, ignorans
quod ad vincula stultus transveheretur, donec trans-
figeret sagitta jecur ejus, et nesciens quod de periculo
animaeillius ageretur, velut si avis festinet ad laqueum.
Cumque inebriasset eum uberibus, et ille fruitus fuisset
cupidinis amplexibus, ait ad eum, " Nisi," inquit, " pro
eo quod fruitus es concubitu, mihi dederis aurea cornua
quae gerit taurus domini tui, accusabo te, apud dominum
meum, et insidiabitur tibi, donec tu deleris de terra
viventium." Quod cum Maurus audissit, nimio terrore
correptus, alia multa optulit, plurima promisit, spondens
quod quaecunque vellet illa daret, tanturn aurea cornua
tauri non postularet. Sed cum illa pro amore cornuum
omnia refutaret, timens Maurus magis propositum
quam regem, baculum suam arripuit, et taurus in corn-
ibus percutiens cornua dejecit, et mulieri miserabili
tradidit. Quae domum reversa allata cornua marito suo
demonstravit, et quod Maurus quid de eisdem cornibus
actum sit interrogatus a rege recognoscere non affir-
mavit.   Laetatus est propositus, et quasi de gravi
sompno evigilans, diem illum celebrem atque jocundum
duxit, et diem a rege praefixum fiducialiter deineeps
expectavit. Appropinquante autem die praenominato,
mandavit rex omnes principes, milites, et satellites suos,
ut huic rei iteressent, et quis vel rex ipse vel pro-
positus proderet pariter audirent. Qui cum venissent,
et juxta suam dignitatem in aula regia consedissent,
                                                            B 2

4                    LATIN STORIES.

affuit et propositus hilaris et jocundus, et quasi de libe-
rando capite suo et adipiscenda civitate securus. Cur-
runt ex praecepto regis cursores unus alterum prius ut
advocarent ad praesentiam regis et principum ejus, et
accelerarent Maurum tanquam rationem suae voca-
tionis (?) redditurum. Quibus venientibus et mandatum
regis personantibus, pavore concussus Maurus iter
arripuit, et praesentiam regis adire festinavit. Sed cum
adhuc esset in itinere, cogitare coepit et reminisci quam
stulte quamque imprudenter egisset, et quo tenderet,
et quod eum ante regem et principes ejus de armentis
regis quæ multa diu custodierat, et maxime de tauro
cujus aurea cornua dederat, reddere rationem oporteret,
subsistet et secum loquens ait, " Non," inquit, " ultra
progrediar; donec temptavero et experiar quid et
qualiter interrogatus a rege respondere sine periculo
possim." Et valide baculum suum in terra peroutiens,
et firmiter figens, pileum suum de capite suo sumit et
super baculum ponit.  " Ecce," inquit, " rex."  Et
abiens retro quantum jactus lapidis, iterum revertitur
ad baculum stantem in itinere quem in locum reogis
constituerat, et inclinans se adoravit eum super terram,
dicens, " Salve, rem ! salve, rex!"  Et  respondens
pro baculo sibimet ipsi dixit, " Salveris," ait, " Maure,
serve bone et fidelis et prudens. Quomodo se continent
armenta mea?" " Optime," respondit Maurus.  Et
quomodo se habet," inquit, " taurus meus aureis cor-
nibus ?" " Aliter," ait Maurus, " quam vellem, aut
expediret mihi," " Quomodo ?" " Nudius tertius," ait
Maurus, " divertit a collegio pecorum, et veniens turba
luporum jugulatvit eum, et comedit." Et respondens pro
 
 

                            LATIN STORIES.                       5

baculo suo, ait" Male custodisti taurummoum; verump-
tamen redde mihi cornua ejus, quoniam illa lupi non
comederunt." Recogitans autem Maurus intra se, " si
dixero," inquit, "quod lupi eum comederunt, ipse cornua
requiret. Hoc salva salute mea dicere non possum."
Et abiens retrorsum quantum jactus est lapidis, ad
bacalum rediit, et baculo quasi rege adorato et salutato,
nequaquam amplias mendaciorum diverticula quae sunt,
sed cuncta quae gesserat, qualiter pro commisso adul-
terio aurea cornua tauri uxori nequissimi propositi
dederat, coram baculo quasi coram rege staret, replevit,
et adjecit, " Melius est ut veritatem coram rege dicam,
quam mendacium cogitans, de mendacio reprehensus
turpiter inteream. Veritatem ergo loquar, non mentiar;
veritatem meditabitur guttur meum, nec in faucibus meis
stultitia personabit." Sumpto itaque pileo et, capiti suo
imposito, et arrepto baculo et subsecuto, pervenit ad
regem, et stans coram rege dixit, " Salve, rex! salve,
rex!" Et intuitus eum rex, " Tune es," inquit,"' verax et
veridicus servus meus Maurus, bonus, prudens, et fidelis,
et vere Israelita, in quo dolus non est ?" " Ego," inquit,
" domine mi rex." " Quid agunt," ait rex, "armenta
mea et pecora mea?" Respondit Maurus, "Bene,"
inquit, " domine mi, rex, cuncta prospera sunt.
"Quomodo," ait, "habet ille singularis ferus meus,
taurus meus cum aureis cornibus ?" Respondit, " Longe
aliter, domine mi, quam  tu velles, vel expediret misero
mihi, vel quam audeam confiteri: veritatem tamen
dicens, non mentior, et si sit in operibus meis, nulla
tamen erit in sermonibus reprehensio.  Audi ergo
veritatem, et dimitte iniquitatem." Et praeotento

 6                     LATIN STORIES.

digito in preafatum propositum,  "Domine," itiquit,
"uxor illius propositi nudius tertius venit ad me,
fraudulentiis me fefellit, et incurri in eam, quod cum
fecisseni, minis suis terruit me, quod scilicet apud suum
dominuin accusaret, nisi illi aurea cornua darem.
Timens ergo, domine mi, malitiam nequissimi propositi,
dedi illi aurea cornua tauri tui; et scio quod dignus
sum morte, sed propitius esto, obsecro, miscrere mei
secundum magnam liberalitatem tuam, et secundum
multitudinem miserationum tuarum demitte iniquitatem
meam." Quid plura? non est mentitus Maurus,et ideo
non imputavit ei rex peccatum, quia non est inventus
dolus in ore ejus. Propositus ergo capite punitus est,
et Maurus magnus et gloriosus in domo regis in die et
deinceps tune et in sempiternum.


      II De duobus mendicantibus.


AUDIVI de duobus, quorum unus humilis pauper erat,
alius pauper superbus. Pauper quidem humilis ubi
segetes trituribantur in area, cum cyrotheca frumen-
tum in elemosina petebat, nec inveniebat aliquem qui
plenam modicam cyrothecarn frumenti illi negaret; et
quia a multis recepit, licet ab unoquoque modicum
recepisset, cito faetus est dives.

                  Ex mtiltis minimis grandis acervus erit.

Pauper autem superbus nolebat  parvam elemosinam re-
cipere, sed magnum saccum secumi -ferebat, quem videntes
hii a quiibus petebit nihil volebant ei dare, quasi perterriti
 

                             LATIN STORIES.                    7

saccci magnitudine; et quia paucos inveniit qui darent,
accidit quod maggis lucratus est pauper humilis cum
cyrotheca, quam pauper superbus cum sacco.

    III. De filio regis qui nunquam viderat mulieres.

LEGIMUS de rege quodam, qui cum filios mares non
haberet, tristabatur valde; cui natus est filius, et
gavisus est gaudio magno valde. Dixerunt autem
regi periti medici quod filius ejus talis erat dispositionis,
quod si solem vel ignem videret infra .x. annos, lumine
oculorum privaretur.    Quo audito, rex filium suurn
in spelunca cum iiutricibus inclusit, ita quod usque
ad x. annos luininig claritatem non vidit. Et tunc
puero de spelunca educto, cum rerum mundialium
nullam haberet notitiam, praecepit rex ostendere ei
omnia quae sunt in mundo, secundum genus suum,
videlicet viros seorsum, mulieres, equos; in alio loco
aurum, argentun-x, et lapides preciosos, et omnia quae
delectare possunt oculos intuentiurn. Cum autem puer
quwreret nomina singulortirn, et ventum esset ad
mulieres, quidam regis servus respondet, ludendo,
"Istae sunt daemones homines seducentes." Cor vero
pueri illarurn Aesiderioplusquamewtoris rebusanhelabat.
Cumque rex quaereret a puero quid magis ex omnibus
quae videret ainaret, respondit  " Magis diligo daemones
illos qui homines seducunt, quam omnia alia quae vidi."
Ecce quomodo hominis natura. in hac parte prona est
ad lapsum, et iccirco qui volunt esse continentes, ne-
cesse est ut fugiant mulieres.

8                        LATIN STORIES.

    IV. De rege et miliite qui viderunt pauperem laetantem et
                                  cantantem.

LEGIMUS de quodam rege qui dixit cuidam militi ano,
" Eamus nocte per civitatem, et videamus quae fient in
ea."   Cum autem ad quendam locum devenissent,
viderunt lumen in quodam subterraneo habitaculo, in
quoo sedebat homo pauper cum sordidis et lacerates ves-
tibus cum uxore sua pauperrima, quae coram viro suo
cantabat et laudibus eum extollebat." Tunc rex mirari
coepit, quod hii qui tanta gravati erant inopia, et
vestimentis carebant, nec domum habeant, ita loetam
et securam et quasi locupletam ducebant vitam ; et
ait militi suo,  "Valde mirabile quod nunquaiu mihi
et tibi placuit vita nostra, quae taiitis deliciis et tanta
refulget gloria, sicut bos, stultos laetificat miserrirna
vita siia, quoa dulcis et suavis videtur eis, cum sit
aspera et amara."    Cui miles sapienter respondit,
" Multo arnplius stultam et miseram reptitant vitam
nostram verae vitae et aeternae gloriae dilectores, qui
splendida palatia nostra et vestes et divitias tanquam ,
stercora reputant respectu coelestium divitiarum, et
gloriam nostrain tanquam ventum et inane costimant
respectu inenarrabilis pulcritudinis gloriea, sanctoruni
qum est in ecalis.  Nam quemadmodum nobis decipere
isti nisi sunt, eodem modo et amplius nos, qui in hoc
mundo erramus et sufficientiam nobis esse piitamus in
ista falsa gloria, lamentationibus digni sumus in oculis
eorum qui gustaverunt dulcedines aeternorum bonorum.



                           LATIN STORIES.                  9

V. De Saltu Templarii


DE quodam autem Templario audivi,quod in principio
ordinis cum adhuc pauperes essent et valde in religione
ferventes, ipse veniens de civitate Tyrensi et pecuniam
ex elemosina susceptam portans in Acconensem civi-
tatem, venit ad locum quendam qui Saltus Templarii
ex illo tompore nu-neupatur. Nam cum illi nobili militi
Sarraceni insidia,  posuissent in loco ubi ab una parte
cacumen praeuptae rupis habebat, ex alia parte mare
profundissimum subjacebat, Sarracenis ante et retro
in arcta semita eum obsidentibus, ut ad nullam partem
declinare valeret, ipse magnam habens spem in Domino,
ut elemosinam ab impiis redimeret, calcaribus urgens
equum a rupe sublimi prosiliit cum equo in abyssum
maris: equus vero, sicut Domino placuit, usque ad ripam
militem illaesum portavit, qui statim cum ad terram
exivit, crepuit rnedius, eo quod undis marinis in saliendo
fuisset vehementer allisus. Et ita Christi! miles cum
pecunia pedes reversus est ad Ty-rensein civittiterii.
Hic igitur in solo Deo spem posuit, unde et ipsum
Dominus liberavit.


 VI. De muliere quae nolebat expendere telam ad sepeliendum 
                                  maritum suum.

AUDIVIMUS de quadam mullere, cum de vita mariti sui
desperaret, et ille morti vicinus usum linguae et caete-
rorum  membrorum amisisset vocata ancilla sua dixit

10                    LATIN STORIES.
 

uxor hominis illius qui in extremis laborabat, " Festina,
et eme tres ulnas telae de borello ad maritum meum
sepeliendum." Quae respondit, " Domina, habetis telam
lineam abundanter; date illi quatuor ulnas et amplius
ad sudarium." At illa indignans ait, " Sufficiunt ei
tres ulnae de borello." Et super hoc domina et ancilla
domini discordabant. Quod audiens homo ille, sicut
potuit, cum magno conamine respondit,  "Cu."
Quod est dicere secundum vulgare Ga1licorum:

                Curt le fetes pur le croter.
 


 VII. De angelo qui duxit heremitam ad diversa hospitia.

CUM quidam heremita, spiritu blasphemiae temptatus,
cogitaret quod non essent justa Dei judicia qui malos
prosperari sinit et bonos affligit, angelus Domini in
specie hominis apparens ei, dixit, "Sequere me: Deus
enim misit me ad te, ut mecum venires, et ostendem
tibi occulta  ejus judicia."  Et duxit eum ad domum
cujusdam boni viri, qui liberaliter et benigne receipt
eos in hospitio, omnia necessaria ministrans eis. In
mane autem furatus est angelus hospiti suo ciphum
quem valde diligebat; et valde coepit dolere heremita,
credens quod ille non esset a Deo.  Alia nocte hospitati
sunt in domo cujusdam hominis nequam, qui malum
hospitium fecit eis, et eos male tractavit; cui angelus

                       LATIN STORIES.               11
ciphum dedit quem furatus erat bono hospiti. Quod
videns heremita contristatus est valde, et malam
opinionem ab illo recepit habere.  Inde igitur proce-
dentes hospitati sunt in domo cujusdam boni hominis,
qui cum magno gaudio eos recepit, et necessaria suffi-
cienter eis ministravit; in mane etiam quendam juve-
nem famulum suum concessit eis, qui eos deduceret et
ostenderet viam. Quem angelus de ponte praecipitavit
et suffocatus est in aquis. Quod videns heremita, valde
scandalizatus est et contristatus. Quarta autem nocte
quidam vir bonus optime recepit eos, et copiosa cibaria
cum vultu hilari eis exhibens, et lectos idoneos praepa-
rari fecit; sed parvulus quem solum hospes habebat
nocte flere coepit, nec sinebat eos dormire.  Angelus
autem nocte surgens, puerum transgulavit. Quod
videns heremita, credidit quod esset angelus Sathanae,
et voluit discedere ab ipso. Tunc demum angelus
dixit illi, "Dominus ad hoc misit me ad te, ut osten-
derem tibi occulta ejus judicia; et scires quia nihil fit
in terra sine causa.  Bonus ille homo cui ciphum
abstuli, nimis illum diligebat et curiose servabat, fre-
quenter cogitans de cipho cum cogitare deberet de
Deo; et ideo pro bono suo illi subtraxi, et illum

dedi malo hospiti, qui nos in hospitio non bene recepit,
ut mercedem suam receperet in hoc saeculo, et in alio
saeculo nullam haberet retributionem.  Submersi autem
famulum illius qui tertia nocte nos libenter recepit,
quia firmaverat in animo suo quod sequenti die
dominum suum occideret, et ita bonum hospitem
nostrum a morte liberavi, et servum illum ab homicidio

Missing pages 12 & 13


14                      LATIN STORIES.

nostris, et accede proprius ad mensam." Quo audito,
illa statim magis se removit a mensa, et ripae fluvii qui
post dorsum ejus erat appropinquvit. Quod attendens
maritus ejus valde iratus ait, "Accede ad mensam."
Illa volens contrarium facere cum magno impetu in
tantum se a mensa elongavit, quod in fluvium cecidit,
et suffocata non comparuit. At ille tristitiam simulans,
intravit in navim, et navigans contra impetum fluvii
cum magna pertica quarerebat uxorem suam in aquis.
Cumque vicini ejus quaeererent quare in parte superiori
quaeereret earn, cum deberet earn quaeerere in
parte inferiori, respondit, "Nonne novistis uxorem meam, quae
semper contrarium faciebat, et nunquam recta via
incedebat?  Credo pro certo quod contra impetu
fluvii ascendit, et sicut alii consueverunt non descendit."
 


           XII. De alia mala muliere.

DE quodam alio homine audivi, quod cum ejus uxor
nunquam vellet obedire illi, ipse simulavit se ire ad
nundinas, et nxori suae dixit, " Quicquid vis, faeias;
hoc solo excepto, quod in foramine isto digitnm non
ponas."  Cum autem homo ille recederet, ac si ad
nundinas
domo.  Uxor autem ejus cogitare coepit, " Quare in-
hibuit mihi maritus meus quod in foramine isto digi-
tun non mitterem : certe digitum mittam, ut probem
quare istud prohibuit mihi."  Et ipsa cum magno

                        LATIN STORIES.                    15

impetu digitos suos immittente in foramine, clavi
acutissimi quos maritus ejus in foramine posuerat
digito ejus infixi sunt, et prae angustia coepit clamare,
ita quod ejus maritus et vicini concurrerent. Cui ma-
ritus ejus ait, " Quare non credidisti mihi, et mandatis
meis obedire noluisti?  Praeciperam enim tibi ut quicquid
velles faceres, dummodo in foramine isto digitum non
poneris." Et ita uxorem malam castigavit, ut alia
vice praeceptis ejus aquiesceret.



           XI. De muliere quae decipiebat custodem suum.

SECUNDUM quod solet dici, mulier habet unam artem,
id est unum decipiendi modum, plusquam diabolus.
Audivi de quadam quam maritus ejus ita custodiebat,
quod nunquam sine ipsa illam egredi sinebat.  Ipsa
vero coepit multipliciter cogitare quomodo custodem
suum posset decipere, et tandem signavit amasio suo,
seu adultero, quod expectaret eam in quadam domo.
Cumque mulier ante domum venisset, permisit se cadere
in luto magno, simulans quod lubricassent pedes ejus.
Cumque tota vestis ejus inquinata fuisset, dixit marito
suo,  " Expectate hic ad hostium, quia oportet me
mundare vestes meas in domo hac." Postquam diu
adultero fuit, lotis vestibus exivit, et ita maritum suum
decepit.




16                      LATIN STORIES.

                XIII.  De dolo et arte vetularum.

AUDIVI de quadam vetula, quae non poterat quamdam
matronam inducere ut juveni consentiret; tunc ait
juveni, "Finge te infirmum, et significa mulieri illi
quod amore ejus infirmares."  Vetula autem catulam
suam tribus diebus jejunare fecit, et postea panem
cum synapio ei ad munducandum dedit; et ducens
eam secum ad domum mulieris, catula coepit lacrimari
prae angustia synapis. Cumque matrona quaereret
quare catula illa lacrimas effunderet, vetula suspirans
respondit, "Haec fuit quaedam mulier, quae permisit
juvenem mori amore ipsius; cumque juvenis ille graviter
infirmaretur, cogitavit quomodo posset se de illa vindi-
care, et quibusdam sortilegiis mutavit illam in catulam,
quod Deus fieri permisit pro peccato suo, eo quod
hominem mori permisit, quem a morte liberasse potuit.
Et ecce modo poenitens plorat, eo quod voluntati juvenis
non consensit." Tunc matrona timens ne idem con-
tingeret sibi, ait, "Vae mihi! quidam infirmatur usque
ad mortem, eo quod nolui ei consentire!" Et ita in-
duxit matronam ut juveni consentiret.


                            XIV.  De alia vetula.

DE quadam alia muliere audivi, quae cum haberet
secum adulteram, et maritus ejus vidisset eum in lecto,
exiens insidiabatur ei in tali loco, quod per alium non

17                     LATIN STORIES.

poterat transire. Mulier vero misit ad quandam vetulam
lenam valde malitiosam, quae multa sciebat, ut in hoc
articulo juvaret eam; quae mandavit ei ut absconderet
juvenem, et ita factum est. Et transiens vetula coram
marito ait, "Dominus sit tecum et cum sociis tuis!"
At ille, "Quid dicis, vetula? solus sum." At illa,
"Domine, ignosce mihi, quia aliqua est hora diei in
qua oculi hominum solent ita transmutari, quod de
una persona creditur ut sint duae."  Tunc ille coepit
cogitare quod forte ita accidit ei, quando vidit uxorem;
et ivit ut probaret si ita esset. Et cum videret uxorem
solam, petiit ab ea veniam, eo quod malum cogitasset
de ea.



 

           XV. De homine qui unum filium tantum habuit.

AUDIVI quod quidam loquebatur in Francia, et divina-
bat per os daemoniaci, et multa abscondita manifestabat,
et erat opinio omnium quod non mentiebatur. Cum
autem quidam venissent ad eum, et de multis interroga-
rent, "Guinehochet" omnibus vera respondebat; sic
enim daemon ille se vocari faciebat. Tandem quidam
temptans eum ait, "Dic mihi quot filios habeo."  Cui
Guinehochet respondit, "Unum solum habes filium."
Tunc ille convocatis omnibus ait, "Dicebatur quod iste
non mentiebatur, et ecce manifeste mentitus est, dicens
quod non habeo nisi unum filium, cum sicut scitis
habeam duos." Cui daemon ridens et irridens respondit,
                                                                      c

                         LATIN STORIES.                           18

"Verum dixi, non habes nisi unum, nam alius est filius
sacerdotis." Ille autem erubescens, et valde iratus, ait,
"Dic mihi quis ex duobus est sacerdotis filius, ut ejiciam
illum."  Cui daemon, "Non dicam, tibi oportebit
utrumque abjicere, vel utrumque pascere."



18                        LATIN STORIES

                        XVI. De muliere superba.

AUDIVI de quadam muliere, quae vestes candidas per
terram trahebat, et vestigia post se relinquens, excitabat
pulverem usque ad altare et usque ad imaginem cruci-
fixi. Cum autem exiret de ecclesia, et caudam propter
lutum sublevaret, vidit quidam sanctus homo diabolum
ridentem, et adjuravit eum ut diceret sibi quare
rideret. Qui ait, "Quidam socius meus nunc sedebat
super caudam mulieris illius, et utebatur illa tanquam
quadriga sua; cum autem mulier caudam levaret, socius
meus a cauda excussus in lutum cecidet: et haec est
causa quare risi."


     XVII. De muliere quae voluit decipere heremitam.

DE quadam etiam turpi muliere legimus, quae jactavit
se quod non esset aliquis ita religiosus quem non
posset decipere, ut cum ipsa peccaret; et obligavit se
summa pecuniae duobus leccatoribus, quod induceret
quendam sanctum heremitam ut ejus libidini consentiret.
 Accedens de noctis crepusculo ad hostium cellae ejus,
dicebat quod societatem ejus in nemore amiserat, et

                      LATIN STORIES                                  19

amissa via quo divertere posset nesciebat; unde in-
stanter et quasi lacrimando coepit heremitam rogare, ut
ipsam morientem frigore et timentem lupos et alias bestias
intuitu Dei in domo sua reciperet illa nocte. Tandem
post multam repulsam, compassione motus, recepit eam
in angulo cellae suae. Illa vero dicente quod frigore
moreretur et fame, heremita ignem accendit, et dedit
ei manducare. At illa levatis pannis calefaciens se ad
ignem, pedes nudos et crura coepit ostendere, qure vidit
heremita, et statim exarsit in eam, et cum vehementer
temptaretur crepit Deum orare. At illa magis volens
eum accendere, appropinquans ait, "Domine, ecce
quomodo laesa sum spinis in pedibus et in cruribus."
Homo vero Dei magis ac magis incendebatur, et coepit
digitos suos cum igne candelae comburere, et cum
anxiaretur valde dicebat, "Si non potes hunc modicum
ignem sufferre, quomodo ignem gehennalem posses sus-
tinere."  Et ita successive omnibus digitis igne crematis,
cessavit ardor concupiscentiae carnalis. Illam autem stu-
pentem et admirantem horror tantus invasit, quod mortua
est prae timore.  Mane vero facto duo leccatores ad cellam
heremitae venientes, et ei inproperantes quod cum illa
muliere dormivisset, postquam domum intraverunt illam
mortuam invenerunt. Tunc heremita quid ei illa nocte
accidisset narravit, et digitos suos combustos ostendit.
Illi vero cognita veritate valde doluerunt, et peccatum
suum confessi sunt, rogantes heremitam ut pro suscita-
tione mulieris Deum rogaret. Qui rogavit, et suscitata
est, et postmodum bene vixit.



                                                               C 2
 
20                         LATIN STORIES.

             XVIII. De mulier adultera.

AUDIVI de quadam mala muliere, cui maritus ejus per
omnia credebat, quae cum ire vellet adulterum suum,
dicebat viro suo, "Infirmus es, intra lectum tuum, et
sudabis, et vide ne surgas donec dixero tibi."  Tunc
illa firmans hostium camerae, et secum clavem portans,
ibat, et non revertebatur usque ad vesperam.  Ille vero
credens se esse infirmum, non audebat de lecto surgere
donec rediret uxor ejus, et diceret, "Amodo potes
surgere:  Video quod curatus es ab infirmitate."  Qua-
dam autem die, cum illa diceret adultero quod diligeret
eum plusquam maritum suum, ille respondit, "Hoc pro-
babo, si verum est quod dicis, quia si meliorem dentem
quem habet maritus tuus in ore suo portaveris mihi, credo
tibi."  At illa ad maritum reversa, coepit flere et tristitiam
simulare.  Cui maritus ait, "Quid habes quare luges?"
At illa, "Non audeo dicere."  "Volo," inquit, "ut
dicas mihi."  Cumque ille multum instaret, tandem illa
dixit, "Tantus foetor ex ore tuo procedit, quod jam
non possum sustinere."  Ille vero admirans et dolens
ait, "Quare non dixeras mihi prius:  possemne aliquod
remedium adhibere?"  Cui illa, "Non est aliquod re-
medium, nisi ut facias extrahi dentem illum ex quo
tantus foetor procedit."  Et ita ad exhortationem ux-
oris fecit extrahi bonum et sanum dentem quem illa
ostendit illi, et statim dentem illum asportavit et dedit
leccatori.
 


                                    LATIN STORIES.                  21

XIX.  De muliere quae de nocte equitabat cum dominabus.


AUDIVI de quadam muliere quae dicebat se cum quibus-
dam dominabus de nocte super quasdam bestias equi-
tare, et multa terrarum spacia una hora pertransire.
Daemones enim in sompnis illi illuderunt, et talia
ostendebant.  Cum autem mulier illa quadam die in
ecclesia sacerdoti suo diceret, "Domine, hac nocte
multum vobis profui, et a magna molestia vos liberavi;
nam dominae illae cum quibus de nocte soleo ire, cameram
vestram intraverunt, et nisi ipsas avertissem et eas pro
vobis orassem, multa mala vobis fecissent."  Cui sa-
cerdos ait, "Hostium camerae meae clausum erat, et
seratum, quomodo intrare potuisti?"  Cui vetula dixit,
"Domine, hostium nec sera potest retinere nos vel
impedire, quin libere ingrediamur et exeamus."  Cui
sacerdos, "Volo probare si verum est, ut de tanto bene-
ficio te valeam remunerare."  Et clauso hostio ecclesiae
atque fortiter serato, et arrepto crucis baculo, coepit
vetulam fortiter verberare.  Cumque illa clamaret et
misericordiam imploraret, ait sacerdos.  "Exi ab
ecclesia, et fuge, si potes, ex quo sera vel hostium non
potest te retinere."  Et ita vetulam corripuit, et a
tanta credulitate liberavit.  Nunquam igitur hujusmodi
vanis et diabolicis illusionibus, vel etiam carmination-
ibus fides adhibenda est.
 


22                       LATIN STORIES.

XX.  De muliere conquerente de violentia.

AUDIVI de quadam muliere, quae conquerebatur coram
judice de quodam juvene qui ei, ut dicebat, violentiam
intulerat et ipsam vi oppresserat.  Juvenis autem ne-
gabat.  Cui judex ait, "Date illi .x. marcas argenti,
ut satisfacias de violentia quam ei intulisti."  Quibus
receptis, illa gaudens recedebat.  Tunc judex ait juveni,
"Sequere eam, et aufer illi pecuniam."  Juvenis vero
praeceptum judicis volens adimplere, de muliere pecu-
niam auferre, illa vero coepit fortiter resistere et clamare,
ita quod hominibus concurrentibus, juvenis non potuit
illi nocere.  Cum autem juvenis et mulier adducerentur
ante judicem, dixit judex, "Mulier, quid habes? quid
petis? quare modo ita fortiter clamabas?"  "Domine,
quia iste volebat mihi pecuniam meam auferre, sed ego
fortiter restiti et clamavi, ita quod non potuit praevalere."
 Cui judex, "Redde pecuniam juveni:  si enim ita fortiter
repugnasses et clamasses, nunquam te opprimere potu-
isset.  Sed tu plus diligis pecuniam quam castitatem."
 Et ita juvenis a judice absolutus, cum pecunia recessit.

    XXI.  De homine qui habuit tres filios.


ERAT quidam homo qui habuit tres pueros de uxore
sua ut credidit.  Sed cum quadam die litigabant
simul et irati fuerant, dixit uxor viro suo dum litigabant,
"Credis tu eos esse filios tuos?"  Cui respondens,
 

                      LATIN STORIES.               23

"Etiam," et ipsa dixit, "Certe non est filius tuus
nisi unicus."  Unde vir multum dolens et cogitans
quomodo scire poterit quis eorum esset filius ejus, quae-
sivit ab uxore sua aliquando in lecto ludendo, aliquando
inebriando eam, sed nunquam potuit scire.  Sed cum
venit hora mortis, et debuit condere testamentum
suum, dixit, "Fratres mei, ego credidi habere filios
tres, sed non habeo nisi unum; illi soli relinquo haere-
ditatem meam et omnia bona mea, et credo quod domi-
nus meus, qui justus est, non permittet filiis bastardis
partem habere aliquam."  Et cum haec audierunt filii,
antequam pater eorum sepeliebatur, cucurrit unus
eorum ad dominum suum et dixit ei omnia per ordinem
sicut dixit pater, "Et scio, domine, quod sum filius
suus, da mihi haereditatem, et dabo tibi quod vis."  Et
antequam iste narravit omnia, venit secundus, et postea
tertius, ita dicendo sicut et primus.  Unde dominus
valde motus ait, "Ite et ferte patrem vestrum coram
me mortuum."  Et cum tulissent, dixit dominus,
"Accipite corpus illud, et ligate hoc ad arborem illam,
et sumite arcum et saggitas, et quis vestrum profundius
percusserit illum filius ejus est."  Et primus accepit
arcum, et tractavit eum per medium subtus umbilicum.
 Et postea secundus per medium supra corpus.  Cum
vero tertius deberet tractare, flevit et ait, "Nonne est
ille pater meus? non percuterim illum pro toto mundo;
habeatis prius omnia bona sua et haereditatem, ante-
quam darem ei unicum ictum."  Et dixit dominus
ejus, "Vere tu filius ejus es, et habebitis bona sua et
haereditatem suam."


24                      LATIN STORIES.
 

                         XXII. De muliere et sortilega.

QUAEDAM mulier conquesta est cuidam sortilegre de
viro suo quod eam molestabat, et hoc inmerito. Dixit
el sortilega, "Faciam tibi remedium: porta vinum,
caseum, et .i. denarium, et vade ad illam silvam, et illa
ibi pone, et dicas sic,

                       "Sey wist y the brom
                        Thwat ys me for to don ;
                        Ich have the werreste bonde
                        That ys in oni londe."

Sortilega latitans in spinis sic respondit,

                       "Thyf thy bonde ys ylle,
                        Held thy tonge stille."
 


XXIII. De fure qui in carmine confidens crura confregit.

QUIDAM fur perrexit ad domum cujusdam divitis
intentione furandi, et ascendens domum ad fenestram
per quam fumus exibat, ut si aliquis vigilaret ascultavit.
Quod dominus domus comperit, suaviter suae uxori in-
timavit, et ait, "Interroga alta voce unde tam mag-
nus census venit quem habeo." Et illa alta voce ait,
"Domine, unde tam magnum censum habuisti, cum
nunquam mercator fuisti? "At ille ait, "Quod Deus
donavit serva, et fac inde voluntatem tuam, et non
inquiras unde mihi tanta pecunia evenerit."  At ipsa
sicut ei injunctum fuerat, magis ac magis ut sciret
instigabat. Demum quasi coactus precibus suae ux-

                    LATIN STORIES.                                    25

oris inquit dicens, "Vide ne cuiquam secreta nostra
detegas : latro fui." Et ipsa, "Mirum mihi videtur,
quomodo tam magnum censum latrocinando potuisti
adquirere, quoniam nunquam audivimus clamorem sive
calumpniam inde."At ipse ait, "Quidam magister
carmen mihi docuit quod semper dicebam quando super
domum ascendebam, et veniens ad fenestram acci-
piebam radium lunae in manu mea, et carmen meum
septies dicebam, et ita descendebam sine periculo, et
quicquid preciosum inveniebam sumebam ; et hoc facto
veniebam ad radium lunae iterum, et eodem carmine
septies dicto cum omnibus in domo sumptis ascende-
bam, et quod sustuleram domi portabam, et tali ingenio
hunc quem possideo censum habeo." At mulier ait,
"Bene fecisti quod mihi talia dixisti : nam si quando
habuero filium, ne pauper degat, hoc carmen docebo."
At dominus ait, "Permitte me dormire, quia sompno
gravatus sum, et volo quiescere." Et ut magis latro-
nem deciperet, quasi sompno oppressus stertere coepit.
Perceptis denique talibus fur inde gavisus, dicto
septies carmine, sumpto manu radio lunae, laxatis man-
ibus et pedibus per fenestram in domum cecidit, et
fracto crure et brachio congemuit. At dominus
domus quasi nesciens inquit, "Quis es tu qui ita cedi-
disti ?" Ad hoc latro, "Ego sum ille fur infoelix qui
tuis credidi fallacibus verbis." Et surgens dominus
domus, invenit latronem in medio domus jacentem, et
pietate commotus super eum, sanari eum fecit ac
dimisit.


26                      LATIN STORIES.

                          XXIV. De Maimundo armigero.

QUIDAM quaesivit a Maymundo quantum posset come-
dere, cui ipse, "De meo cibo, vel de alieno ?" At ille,
"De tuo ?" Maimundus, "De meo cibo quantum
minus potero. "Alius dixit, "De alterius quantum ?"
Et ille, "Quantum majus potero." Dominus Mai-
mundi praecepit quadam nocte ut clauderet januam.
Ipse vero desidia pressus surgere non potuit, et ideo
dixit quod clausa esset janua. Mane autem facto, dixit
dominus servo, "Maimunde, aperi januam." Cui
Maimundus, " Domine, sciebam quod volebas eam
hodie esse apertam, et ideo nolui eam sero claudere."
Tunc comperit dominus quod propter pigritiam januam
dimiserit apertam. Iterum dixit dominus ad eum,
"Surge, fac opus tuum, quia dies est, et sol jam est
altus."Cui servus, "Domine, si sol est altus, da mihi
comedere ; si nox est, permitte me dormire." Altera
nocte dixit dominus servo, "Maimunde, surge, vide
utrum pluat, an non." Ipse vero advocavit canem quae
jacebat extra januam, et palpavit pedes ejus, quibus
inventis siccis, dixit, "Domine, non pluit." Alia
vero nocte quaesivit dominus si ignis esset in domo.
Ipse vero advocato murelego, temptavit si calidus esset,
an non; et cum invenisset eum frigidum, dixit domino
quod non erat ignis in domo.
 



                              LATIN STORIES.                              27

XXV. Qualiter rusticus quidam abscondit denarios suos in trunco.

QUIDAM rusticus abscondit denarios suos in quodam
veteri trunco stante in pomerio suo, et venit quadam
die secundum consuetudinem ut caperet denarium ex-
inde, et invenit quendam nigrum puerum superse-
dentem denarios suos et dicentem sibi, "Ne appropias
huc, quia non sunt denarii tui quos hic posuisti."
Respondit rusticus, "Cujus tunc ?" Respondit ille
horribilis puer, "Illius fabri sunt de tali loco." Tandem
fuit maxima inundatio aquae in partibus illis, et aspor-
tavit domos et truncum illius rustici usque ad prox-
imum mare. Cum autem nautae quidam super mare na-
vigarent, viderunt truncum ilIum natantem super mare,
et ceperunt illum. Et cum venirent ad portum illius
villae in qua ille miser rusticus manebat, dixit quidam
puer ad magistrum navis, "Da mihi truncum istum,
quia faber istius villae amicus meus est, et volo ei dare
truncum ut faciat sibi exinde incudem."  Et magister
concessit. Cum autem faber quadam die operaretur
super truncum ilium et feriret, exilierunt denarii de
trunco per quoddam foramen, et obstupuit faber, sed
omnes collegit, et consilio uxoris suae illos abscondit.
Tandem ille rusticus cujus erant denarii, venit mendi-
cando cum uxore sua ad domum fabri, et narravit ei
rem gestam. Uxor vero illius fabri cogitans quod
vellet eos in aliquo reservare, fecit quendam laganum
et posuit in eo .iij. m., et dedit uxori viri. At illa
habens sotulares fractos, dedit laganum proximo sutori
pro reparatione sotularum. Accidit autem ut quidam
auriga transiret per viam et emit laganum ab uxore

28                   LATIN STORIES.

sutoris, ut inde pascerat equum suum ; sed tandem
perpendens equum non bene esse ferratum, dedit illud
praedicto fabro ut pro eo ferraret equum. Quod cog-
noscens uxor fabri, quaesivit a quadrigario ubi laganum
habuit. At ille narravit mulieri. Et illa vocans
virum suum dixit ei, " Ducamus laetum diem, quia si
Deus voluisset quod isti homines haberent partem pe-
cuniae hujus, non divertisset ad nos."



                 XXVI. De divite qui dedit omnia filio suo.

SIC in proposito esse potest de quodam potente et
divite, qui, cum esset senex et corpore impotens, dedit
omnia scilicet cum filia sua cuidam juveni, qui domum
gubernaret et eum honorifice exhiberet. Hic primo anno
senem in mensa secum collocavit, de unaque scutella
comedebant, et de eodem eum vestivit. Secundo vero
anno posuit eum in fine mensae, et cibavit et vestivit
de pejori. Tertio vero anno, positus fuit cum pueris
super terram proximus pessimis, et quia uxor sua incepit
parere oportuit eam cameram quam occupavit habere,
et sub illo colore eum de camera ejecit, et in tugurio
juxta portam eum habitare coegit, qui gemens et
dolens de ista misera fortuna tale excogitavit reme-
dium. Venit uno die ad juvenem illum, generum sci-
licit, petens sibi concedi modium, cum quo tugurium
suum intrans finxit se pecuniam mensurare faciendo
strepitum quasi c6mputationis in modio. Juvenis vero

                       LATIN STORIES.                     29

ille, qui eum secutus fuerat admirando quid mensurare
vellet, extra hostium stans et ascultans hoc, recessit
clam, credens eum in pecunia abundare, de quo caute
quaesivit uno die si aliquid haberet, asserens quod bonum
esset eos hoc scire, "quia antiquus es, et si aliquid
haberes, quis posset illud melius pro anima tua facere
quam nos." Cui senex, " Habeo in illa cista parvam
pecuniam, quam custodivi ad faciendum pro anima mea
et ad legandum in testamento meo, et volo quod vos sitis
dispensatores, et habeatis residuum, si bene erga me
vos habueritis." Et ad majorem rei evidentiam unum
denarium dimisit quasi ex negligentia in rima modii,
cum eum reportaret. Qui videntes et audientes hoc,
eum ad mensam et cameram et vestes et omnia restite-
runt pro tota vita, spe gaudentes. Cum vero ad mor-
tem traheret, antequam totaliter expiraret, ad cistam
currentes nihil invenerunt nisi malleum, in quo Anglice
scriptum erat.

             Wyht suylc a betel be he smyten,
             That al the werld hyt mote wyten,
             That gyfht his sone al his thing,
             And goht hym self a beggyn.

             De un tiel mael seit-it feru,
             Ke seit par mi le monde conu,
             Ky doune kaunke il a à soen enfant,
             E va ly meimes mendiaunt.



                  XXVII. De rustico et agno.

RUSTICUS quidam agnum tulit ad forum. Cui intranti
in villam obviaverunt sex mercenarii homines astuti,

30                   LATIN STORIES.

quorum unus aliis dixit, "Bene poterimus agnum istum,
habere a rustico si voluermus."  Cumque quaererunt
modum, ait, "Separemus nos ab invicem per sex vicos,
ita ut nullus nostrum sit cum alio, et quaerat unusquis-
que nostrum si rusticus velit vendere canem suum."
Quod factum est; et accesserunt vicissim ad illum.
Cumque jurasset rusticucs quod agnus esset, alli vero
dixerunt canem, tandem compulsus rubore, quod tociens
et a tot dictum esset eum esse canem, sexto ait, "Nolo
vendere, sed pro nihilo accipe, et pro Deo noli mihi
amplius irridere."



 

                              XXVIII. De Baldewino abbate.

BALDEWYNUS abbas monachus, postea archiepiscopus,
carnes non comedit, a quo quaedam vetula quaesivit an
carnes comederet, qui respondit se carnes non comedere.
At illa, " Falsum est, domine, quia carnem meam come-
disti usque ad ossa, et sanguinem meum potasti usque
ad cor. Ecce quam macilenta sum! praepositi tui abstu-
lerunt vaccam meam, quam unicam habui, qua susten-
tabar ego et pueri mei." Cui archiepiscopus, " Faciam
tibi restitui vaccam, et cavebo mihi ab hujusmodi esu
carnium."



                    LATIN STORIES.                     31

XXIX. De milite qui pactum fecit cum diabolo.

MILES quidam potens valde ac dives, dum omnia bona
sua indiscreta liberalitate dispergeret, ad tantam devenit
inopiam, ut qui consueverat magna tribuere jam inci-
peret minimis indigere. Habebat autem quandam
uxorem pudicissimam, et beatre Mariae valde devotam.
Appropinquante autem quadam sollempnitate in qua
praedictus miles multa donaria consueverat elargiri,
cum jam quid tribueret non haberet, confusione nimis
et verecundia ductus, quousque praedicta transisset
solempnitas desertum locum moeroris amicum expetiit, et
ut fortunae suae incommoda plangeret et verecundiam.
Et ecce subito quidam equus valde terribilis terribilem
habens sessorem ad eum accessit, cujus sessor eum allo-
quitur, et causam tantae tristitiae sciscitatur. Cui cum
omnia quae sibi contigerant per ordinem enarasset, ille
ait, " Si mihi in modico obtemperare volueris, magis
quam antea gloria et divitiis abundabis." Spondet
ille principi tenebrarum se quicquid jusserit libenter
facturum, dummodo ipse sibi impleat quae promittit.
Et ille, " Ecce pergens in domum tuam in tali loco
requires, et ibidem tot auri et argenti pondera, tot
lapides preciosos, invenies. Mihi autem hoc facias,
ut tali die huc uxorem tuam ad me adducas." Sub tali
promissione miles domum revertitur, et in loco de quo
dixerat sibi quaerens, omnia reperit quae praedixit.
Quae inveniens mox emit palatia, largitur dona, re-
dimit fundos, comparat servos. Appropinquante vero

32                         LATIN STORIES

die statuta, uxorem suam vocavit, et ei dixit, " Equum
ascende, quia aliquo longius mecurn pergere te oportet."
At illa tremens et pavens, et viri imperio contradicere
non praesumens, beatae Mariae se devote commendavit;
et post virum abire coepit. Cum autern longius pro-
cessissent, et in via quadam ecclesiam invenissent,
ilIa de equo descendit, ecclesiam intravit, viro exterius
expectante. Dum vero beatae Mariae se devote com-
mendaret, ilIa subito obdormivit, et virgo gloriosa
praedictae matronae habitu et qualitate per omnia similis
de altare processit, et foras exiens equum ascendit,
matrona in ecclesia remanente. Vir autem suam uxo-
rem esse arbitrans, profectus est. Cum ad locum sta-
tutum venissit, ecce princeps tenebrarum cum impetu
nimio veniebat, et ad locum festinabat, et cum ap-
propinquasset, statim ille infremuit, et tremens ac
pavens accedere non praesumsit. Dixitque militi,
"Infidelissimus hominum, cur mihi taliter illusisti,
et pro tantis beneficiis mihi talia contulisti? Ego
enirn tibi dixeram, ut ad me adduceres tuam con-
jugem, et tu adduxisti Dei genitricem: volebam uxo-
rem tuam, et adduxisti mihi Mariam. Nam uxor tua
mihi multas inferebat injurias, de ea volebam expetere
ultionem; et tu ad me istam adduxisti, ut me torqueat
et in infernum mittat." Audiens haec vir, vehe-
menter stupebat; et prae timore et admiratione nimia
loqui non poterat. Beata autem Maria dixit, "Qua
temeritate, nequarn spiritus, devotae meae no cere prae-
sumpsisti ? Non hoc tibi impune cedet. Et nunc te
hac plector sententia, ut in infernum descendas, et ali-
 

                        LATIN STORIES.                    33

ter me cum devotione invocanti nocere de caetero non
praesumas." Ille vero cum magno ejulatu recessit, et
vir de equo exiliens se ad pedes ejus prostravit. Quem
Virgo increpans ad suam uxorem quae aadhuc in ec-
clesia adormivit jubet readire, et omnes divitias
daemonis abjicere. Rediens igitur, cum adhuc uxorem suam
dormientem inveniret, eam excitavit, et sibi quae acci-
derant enarravitr. Cum autem domum redissent, et
omnes divitias daemonis abjecissent, in landern Virginis
devotissime permanserunt, et multas postmodum divi-
tias ipsa Virgine largiente receperunt.



 

                XXX. De armigero adultero.

NARRATUR quod quidam armiger adulterium commi-
serat cum uxore domini sui, coepitque super hoc apud
multos diffamari. Et cum audisset miles dominus
suus, rem volens scire, perduxit secum dictum armige-
rum ad quendam daemoniacum qui coram populo sole-
bat multis peccata sua inproperare quae ipsi occulte fece-
rant. Sciens igitur armiger se ob hanc causam duci ad
daemoniacum, conscius reatus sui coepit multum timere,
et simulata urgente necessitate, quaesita a domino suo
licentia, divertit ab itinere ad villam proximam, ibique
sacerdoti peccaturn illud cum caeteris peccatis suis
plene confessus est, et accepta a sacerdote poenitentia et
disciplina aspera valde, ad dominum suum reversus
est. Cumque venirent ad daemoniacum supradictum,

                                                             D

34                        LATIN STORIES.

quaesivit ab eo miles de armigero suo qualis esset et
quae opera ejus. Cui repondit daemoniacus, "Hodie
mane quando tecum iter arripuit, ipsum bene novi et
opera ejus; nunc vero ejus opera scit qui dorsum ejus
sanguinolentum fecit; nec ad praesens plus de eo
dicere valeo nec scio."



 

XXXI. De pictore diabolum depingente.

PICTOR quidam in partibus Flandriae Dominam pro
posse vernerabatur per omina. Hic quociens diabolum
depingere debuit, ita turpem sicut scivit depinxit, quo
iratus hostis praenotatus in noctis visione eum super hoc
increpavit, et comminatus est quod si amplius faceret
lueret. Ips terribilius